NGHIÊN CỨU GỐC (ORIGINAL PAPERS)

Điều trị nội tiết tố và phẫu thuật chuyển đổi giới tính của người chuyển giới tại Việt Nam

DOI: https://doi.org/10.38148/JHDS.0404SKPT20-040 ↗
Việt Lê Hùng1, Vân Đỗ Thị2
1 Trường Đại học Y tế công cộng
2 Trường Đại học Y tế công cộng

Tóm tắt

Mục tiêu nghiên cứu: Mô tả thực trạng sử dụng nội tiết tố và phẫu thuật chuyển đổi giới tính của người chuyển giới ở một số tỉnh, thành phố của Việt Nam. 

Phương pháp nghiên cứu: Thiết kế cắt ngang mô tả, kết hợp định lượng và định tính. Số liệu định lượng được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp sử dụng bảng hỏi với 141 người chuyển giới và số liệu định tính bằng phỏng vấn sâu có ghi âm với 12 người chuyển giới. Nghiên cứu được tiến hành tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Nghệ An và Đà Nẵng, từ tháng 6 - 10/2019.

Kết quả: Toàn bộ 141 người tham gia nghiên cứu đều đã sử dụng nội tiết tố (100%) và 32 người đã làm phẫu thuật (23,4%). Hơn 73% mua nội tiết tố từ người đang sử dụng và sử dụng theo cơ chế truyền miệng. Trong số những người đã phẫu thuật, 25% không được khám và và tư vấn trước phẫu thuật, 25% được khám và tư vấn nhưng chưa đầy đủ, 50% không được chăm sóc hậu phẫu và 25% được chăm sóc không đầy đủ. Ba chủ đề được xác định: 1) Mua nội tiết tố “trôi nổi” không rõ nguồn gốc và sử dụng theo cách “truyền miệng”; 2) Hành trình đau đớn và đầy rủi ro của phẫu thuật và 3) Một cuộc sống khó khăn và tương lai bất định.

Kết luận: Đa số người chuyển giới mua và sử dụng nội tiết tố mà không có hướng dẫn chuyên môn. Việc khám, tư vấn và chăm sóc trước và sau phẫu thuật chưa đầy đủ. Nhiều hậu quả xấu đối với sức khỏe có thể nảy sinh. Luật Chuyển đổi giới tính sẽ giúp người chuyển giới tiếp cận các dịch vụ y tế an toàn và chất lượng.

Đã Xuất bản 2020-12-29
Toàn văn
PDF
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Số Tập 4 Số 04 (2020): Tập 04, Số 04-2020
Chuyên mục Nghiên cứu gốc (Original papers)
DOI https://doi.org/10.38148/JHDS.0404SKPT20-040 ↗
Trang số 18-31
Từ khóa
Người chuyển giới; Nội tiết tố; Phẫu thuật chuyển đổi giới tính; Luật chuyển đổi giới tính.

Cách trích dẫn

Lê Hùng, V., & Đỗ Thị, V. (2020). Điều trị nội tiết tố và phẫu thuật chuyển đổi giới tính của người chuyển giới tại Việt Nam. Tạp Chí Khoa học Nghiên cứu Sức khỏe Và Phát triển, 4(04), 18-31. https://doi.org/10.38148/JHDS.0404SKPT20-040
  1. 1. UNDP. Thúc đẩy quyền con người và sự hòa nhập của người đồng tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính, 2017.
  2. 2. Sari L Reisner , Tonia Poteat , JoAnne Keatley, Mauro Cabral, Tampose Mothopeng, Emilia Dunham, Claire E Holland, Ryan Max, Stefan D Baral. Transgender health 3. Global health burden and needs of transgender populations: A review. The Lancet, 2016 Jul 23;388(10042):412-436. doi: 10.1016/ S0140-6736(16)00684-X. Epub 2016 Jun 17.
  3. 3. Vụ Pháp chế, Bộ Y tế. Tổng quan về dự án Luật Chuyển đổi Giới tính. Hội thảo về Luật Chuyển đổi Giới tính 2/6/2018; Hà Nội, 2018.
  4. 4. Đinh Thị Thu Thủy. Dự thảo luật Chuyển đổi Giới tính. Hội thảo về luật Chuyển đổi Giới tính ngày03/12/2019; Hà Nội.
  5. 5. Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Báo cáo hội thảo: Chuyển giới - Những vấn đề xã hội và pháp lý, Hà Nội, ngày 14/6/2018.
  6. 6. Unger C. Hormone therapy for transgender patients. Translational Andrology and Urology, 2016. doi: 10.21037/tau.2016.09.04
  7. 7. Winter S, Diamond M, Green J. Transgender health 1. Transgender people: health at the Phạm Nguyên Hà và cộng sự
  8. 27 Tạp chí Khoa học Nghiên cứu Sức khỏe và Phát triển (Tập 04, Số 04-2020) Journal of Health and Development Studies (Vol.04, No.04-2020) margins of society. The Lancet, 16 (10042) June 2016. DOI: 10.1016/S0140-6736 (16) 00683-8.
  9. 8. Wylie K, Knudson G, Islam Khan S. Transgender health 2. Serving transgender people: Clinical care considerations and service delivery models in transgender health. The Lancet, 388(10042) June 2016. DOI: 10.1016/ S0140-6736 (16)00682-6.
  10. 9. UK Government Equalities Ofce. National LGBT Survey: Research Report. London, UK, July 2018.
  11. 10. Trung tâm Tư vấn Pháp luật và Chính sách Y tế HIV/AIDS. Khảo sát về chuyển đổi giới tính ở một số tỉnh thành phố của Việt Nam. Ha Noi, Viet Nam, 2018.
  12. 11. Trường Đại học Y tế Công cộng Hà Nội. Khảo sát về quyền học tập việc làm, khám chữa bệnh, sự kỳ thị và phân biệt đối xử với người chuyển giới. Hà Nội, 2018.
  13. 12. Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số. Khảo sát nhu cầu chăm sóc sức khỏe, dự phòng HIV và nhu cầu xã hội của người chuyển giới. Tham vấn cộng đồng người chuyển giới: Thực trạng, khoảng trống và định hướng đối với dịch vụ HIV và chăm sóc sức khỏe; Hà Nội, 5/11/2019.
  14. 13. Trung tâm Life. Nghiên cứu các yếu tố nguy cơ lây nhiễm HIV trong cộng đồng người chuyển giới nữ tại TP.HCM. 2018.
  15. 14. Mai Xuân Dũng. Liệu pháp hooc-môn cho người chuyển giới. Báo Sức khỏe và Đời sống [Internet]. 2015. Truy cập 28/11/2019. Available from: https://suckhoedoisong.vn/lieu-phap- hooc-mon-cho-nguoi-chuyen-gioi-n94803.html.
  16. 15. Kim Huyền. Người chuyển giới xài thuốc “chợ đen” SGGP [Internet], 2018. Truy cập 28/11/2019. Available from: https://www. sggp.org.vn/nguoi-chuyen-gioi-xai-thuoc-cho- den-559601.html.
  17. 16. Kim Thoa. Phãu thuật chuyển giới: Nỗi đau và rủi ro kinh hoàng mấy ai thấu? Giáo dục và Thời đại [Internet]. 2018. Truy cập 28/11/2019. Available from: https://giaoducthoidai.vn/suc- khoe/phau-thuat-chuyen-gioi-hanh-trinh-dau- don-tim-lai-ban-than-3985602-v.html.
  18. 17. Vũ Cao. Phẫu thuật chuyển đổi giới tính và cái giá phải trả. An ninh Thế giới [Internet]. 2015. Truy cập ngày 28/11/2019.
  19. 18. Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường. “Có phải bởi vì tôi là LGBT?” Phân biệt đối xử dựa trên xu hướng tính dục và bản dạng giới tại Việt Nam. Nhà xuất bản Hồng Đức 2015.
  20. 19. QSR International Pty Ltd 1999-2014. NVivo 10.
  21. 20. Graneheim UH, Lundman B. Qualitative content analysis in nursing research: concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse education today. 2004; 24 (2):105-12.
  22. 21. Nguyễn Thanh Hoài. Sử dụng hormon chuyển giới: Nguy hiểm khôn lường. Sức khỏe và Đời sống [Internet]. 2018. Truy cập 28/11/2019.
  23. 22. Y học 360. Liệu pháp hooc mon cho người chuyển giới. Sức khỏe và Đời sống [Internet]. 2015. Truy cập 28/11/2019.
  24. 23. Vũ Thị Thanh Nhàn, Nguyễn Thị Văn, Phạm Đức Cường. Nhu cầu và thực trạng về cung cấp dịch vụ cho người chuyển giới. Hà Nội, 2018.
  25. 24. Nguyễn Hồng Hà và Ngô Hải Sơn, Khoa Phẫu thuật tạo hình và thẩm mỹ Bệnh viện Hữu nghị Việt - Đức. Sự chuẩn bị cho phẫu thuật chuyển đổi giới tính tại khoa phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ. Bài trình bày tại hội thảo tại TP.HCM ngày 22/12/2018 về luật Chuyển đổi Giới tính.
  26. 25. Lương Thế Huy và Phạm Quỳnh Phương, Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường. Có phải bởi vì tôi là LGBT? Phân biệt đối xử dựa trên xu hướng tính dục và bản dạng giới ở Việt Nam. Nhà xuất bản Hồng Đức; Hà Nội, 2015.
  27. 26. The Global Fund to Fight AIDS Tuberculosis and Malaria. The Global Fund Strategy 2017- 2022: Investing to end Epidemics. Geneva; 2017. Phạm Nguyên Hà và cộng sự
  28. 28 Tạp chí Khoa học Nghiên cứu Sức khỏe và Phát triển (Tập 04, Số 04-2020) Journal of Health and Development Studies (Vol.04, No.04-2020) Hormone use and gender aNrmation surgeries among transgender population in Vietnam Pham Nguyen Ha1, Nguyen Van Luyen1, Pham Van Anh1 Do Thi Bich Ngoc1, Nguyen Thi Loi1, Le Hung Viet1, Đo Thi Van1, 2 1 Vietnam Union of Science and Technology Associations – Global Fund Project on HIV/AIDS Prevention and Control 2Non-Governmental Organization Information Centre Objective: To describe the current situation of hormone use and surgical interventions of transgender population in some provinces and cities in Vietnam. Research methodology: Cross- sectional descriptive study, combining quantitative and qualitative. Quantitative data was collected by direct interviews using questionnaires with 141 transgender people and qualitative data was collected through 12 in-depth interviews. The study was carried out in Ha Noi, Ho Chi Minh City, Nghe An and Da Nang, from June to October 2019. Results: All 141 study participants have used hormones (100%) and 32 had gender afrmation surgeries (23.4%). More than 73% bought hormones from existing users and use hormones with “mouth to mouth” advice. Among the transgender people who had surgeries, 25% did not have pre-surgery medical checks ups and consultations and 25% had improper check-ups, 50% did not have good care after surgeries and 25% had improper care. Three themes have been identied: 1) Buying “~oating” hormones of unknown origin and using them in “mouth to mouth” ways; 2) The painful and risky journey of surgery and 3) A difcult life and uncertain future. Conclusion: Most study participants bought hormones and used them without professional guidance. Insufcient pre-and post- surgery examination, counselling and care. Many bad consequences may arise. Law on Gender Afrmation will help transgender people access safe and quality health services. Keywords: Transgender; Gender armation; Hormonal therapy; Transgender surgery; Transsexual law Phạm Nguyên Hà và cộng sự
  29. 29 Tạp chí Khoa học Nghiên cứu Sức khỏe và Phát triển (Tập 04, Số 04-2020) Journal of Health and Development Studies (Vol.04, No.04-2020) Phụ lục 1. Các chủ đề được hình thành qua nghiên cứu định tính Chủ đề (Themes) Nhóm vấn đề (Categories) Mã hóa (Coding) và các nghĩa chính Mua nội tiết tố “trôi nổi”, không rõ nguồn gốc và sử dụng theo cách “truyền miệng” Muốn mình đẹp như con gái (+) Muốn da dẻ thay đổi; mặt nữ tính; muốn thay đổi cơ thể; da dẻ mềm mại; làm con gái rất xinh; da trắng trẻo; chưa tiêm nội tiết tố người em như nam; Hài lòng; Có cặp ngực là rất quý; bắt đầu sống thật con người mình; Nghe uống thuốc ngừa thai là vú nở to; Đẹp da giống con gái; Muốn ngực mình bự nhanh; Mong muốn mình là con gái; Muốn ngực nở; Muốn nam tính hơn; Mong muốn da đẹp, có nét giống nữ hơn Biết đến nội tiết tố từ mấy chị chuyển giới đi trước (-) Nghe các chị; hỏi bạn bè, qua Facebook; Các chị chuyển giới trước giới thiệu; các chị đi trước; qua Internet; các chị trong cộng đồng; từ chị em; Khi đi hát, mấy chị đi cùng chỉ; Mấy chị đi trước chỉ; Gặp các chị ở các buổi gặp trực tiếp; Mấy chị chuyển giới đi trước Đa dạng về chủng loại và cách dùng Thuốc tránh thai sẵn có, dễ tiếp cận nhưng tác dụng chậm Hàng xách tay tác dụng nhanh nhưng không sẵn có (-) Thuốc tránh thai mua ở hiệu thuốc; Tự mình mua; Các chị giới thiệu; Không công khai; Mua ở tiệm thuốc tây; Nội tiết tố vừa tiêm vừa uống; Mua của các chị đưa về (-) Thuốc nội tiết tố xách tay của Thái, Đức; mua trong TP.Hồ Chí Minh; uống nhiều loại lắm; hết nội tiết tố em lại gọi chị ý; Nội tiết tố tiêm của Đức (+) Thuốc tránh thai rẻ; Nội tiết tố 1 triệu/tháng; Một tháng mấy trăm ngàn; Chi trả được; Tháng mất khoảng 150 ngàn đ; Vừa uống vừa tiêm khoảng 450 ngàn đ/tháng Sử dụng nội tiết tố không có hướng dẫn của bác sí (+) Muốn nghe tư vấn về tác dụng phụ, dùng trong bao lâu có hiệu quả; Muốn có phòng khám cho người chuyển giới (-) Thuốc tiêm: 1 triệu/tháng; Bôi dưới da; Tự tiêm; Nhờ bạn bè tiêm; Nhờ người tiêm bây giờ tự tiêm; Bệnh viện không tiêm bảo em chưa đủ 20 tuổi; Chích nội tiết tố của Đức, Thái mấy chị đem về bán; (-) Nhờ các chị tiêm; Bệnh viện tiêm nếu có giấy xác nhận bên Thái; Nhờ mấy chị tiêm (-) Phẫu thuật rồi phải uống nội tiết tố không loãng xương; Trước khi đi giải phẫu không nên dùng nội tiết tố, sức đề kháng tốt hơn, máu sẽ ngừng chảy Cảm nhận ảnh hưởng tích cực khi dùng nội tiết tố (+) Thấy ngực nở hơn; da dẻ mịn màng; Da mềm mại hơn; Ngực nhô lên như thiếu nữ; Thấy da dẻ đẹp hơn, hồng hào hơn Cảm nhận ảnh hưởng tiêu cực về sức khỏe (-) Mệt; Mệt mỏi; Hay quên; chóng mặt; cáu bẳn; dùng rồi mới biết hại gan thận; buồn chán vô cớ; hay bị quên, bị tiêu chảy; sốc nội tiết tố; hơi tức ngực; Giảm khả năng tình dục; Hay ốm vặt; Giảm lượng tinh trùng; Hay buồn nôn; Dừng nội tiết tố là da sạm; Muốn chỉnh lại mặt cho đẹp (-) Thuốc tránh thai; Hại về sức khỏe, ép tim; Uống càng nhiều nó càng lên; Uống một vỉ 21 viên; Uống nhiều bị ép tim, mệt Phạm Nguyên Hà và cộng sự
  30. 30 Tạp chí Khoa học Nghiên cứu Sức khỏe và Phát triển (Tập 04, Số 04-2020) Journal of Health and Development Studies (Vol.04, No.04-2020) Chủ đề (Themes) Nhóm vấn đề (Categories) Mã hóa (Coding) và các nghĩa chính Hành trình đau đớn và đầy rủi ro của phẫu thuật Nghe từ các chị đi trước Đường dây (-) Nghe các chị; tìm hiểu qua bạn bè; văn phòng đại diện bệnh viện Thái ở TP.Hồ Chí Minh; Ở Việt Nam có 2 đường dây dẫn chuyên về chăm sóc cho người chuyển giới Tư vấn tâm lý trước phẫu thuật sơ sài (-) Làm ngực: tư nhân, gần 40 triệu đồng; Phẫu thuật nâng ngực; Hỏi qua vài câu tại sao muốn phẫu thuật; Chưa gặp bác sỹ tâm lý; Làm ngực 50 triệu đồng; Làm ở dưới 85 triệu đồng Không được khám bệnh và xét nghiệm đầy đủ trước khi phẫu thuật; Chăm sóc hậu phẫu ngắn và không đầy đủ (-) Tư nhân, khám đánh giá 30 phút, xét nghiệm máu, nước tiểu; ở 2 ngày về; Xét nghiệm máu có kết quả, đóng tiền, làm luôn; Xét nghiệm buổi sáng, trưa làm luôn; đau lắm; 3 ngày về; Làm ngực tại Việt Nam hoặc Thái Lan; Bệnh viện tư ở Hà Nội; Phòng khám tư ở Thái Lan; Làm ngực ở Miền Nam; Làm ngực ở đây; Đi Thái tốn tiền Nghi ngại về chất lượng dịch vụ (+) Không chính thống (+) Mong muốn tư vấn; Mong muốn cơ sở y tế nhà nước làm (+) Phẫu thuật bộ phận sinh dục dưới; Không muốn làm; Muốn có con Tin tưởng vào chất lượng phẫu thuật tại Thái Lan (+) Làm tại Thái Lan; Không tin tưởng làm ở Việt Nam; Không có cơ sở uy tín ở Việt Nam; Bên Thái làm tốt hơn; Hậu phẫu rất tốt; tư vấn trước sử dụng nội tiết tố và trước phẫu thuật; Hàng đầu về chuyển giới; Bên Thái họ quen tay rồi; Mổ không đau; Giải phẫu bên Thái; Đánh giá cao chất lượng phẫu thuật chuyển giới ở Thái Lan; Có trắc nghiệm tâm lý; Em thấy dịch vụ hài lòng (+) Hài lòng về dịch vụ bên Thái; Về Việt Nam không có BS hỗ trợ; Làm viện lớn đắt hơn; Ở 15-16 ngày bên Thái; Sau khi phẫu thuật xong em ở lại 25 ngày; Bệnh viện tư; Không có tiền mình phải làm ở nơi đó; Bên đó chăm sóc kỹ; Có tiền thì xài dịch vụ tốt Không tin tưởng vào chất lượng phẫu thuật tại Việt Nam (-) Mổ ở Việt Nam suýt chết; Phẫu thuật ở Việt Nam là chui hết; Có người hư hẳn bên ngực; Làm phẫu thuật ngực ở TP.Hồ Chí Minh Giá thành phẫu thuật ở Việt Nam rẻ hơn Làm ngực: 30-50 triệu đồng; Rẻ thì làm; 40 triệu đồng; Phần trên 50 triệu đồng; Làm ngực 50 triệu đồng Phẫu thuật bộ phận sinh dục khoảng 100-300 triệu đồng; Tổng chi phí 110 triệu đồng cả tiền vé; Tầm 200 triệu đồng; Phần dưới khoảng 100 triệu đồng (+) Mong muốn khám thường xuyên; Mong muốn được phẫu thuật ở Việt Nam; Giá thành sẽ rẻ hơn Tiết kiệm tiền; Đi làm thêm Cảm nhận tích cực sau phẫu thuật (+) Hài lòng; Em thấy hạnh phúc; Trải qua đau đớn mình là con gái hoàn hảo; Muốn sexy hơn; Vui khi thấy bộ ngực thế này; Thấy thích; Khoe những gì đã làm; Mong muốn cơ thể là nữ; Thích mặc váy; Thích tóc dài; thích có ngực; Cảm giác như nhẹ gánh; Rất vui Trải qua đau đớn khi phẫu thuật Giảm ham muốn tình dục Ảnh hưởng trí nhớ (-) Khi giải phẫu về, cảm xúc không được thăng hoa; Đi tiểu buốt; Cảm thấy sức khỏe giảm sút; Mình sẽ làm con gái nên rất vui; Bị giảm ham muốn; Sức khỏe yếu hơn; Nóng người; Sau khi phẫu thuật dưới bị mất trí nhớ nhiều, muốn mua gì phải lưu điện thoại; 3 tháng mới bình thường; mất cảm giác một bên; Mệt khi thay đổi thời tiết; 3 tháng mới bình thường; Giải phẫu phía dưới có 3 điều hại, giảm sức khỏe, tổn thọ, yếu tim, yếu sinh lý (-) Một số bạn không có tư vấn, làm hỏng nên buồn Phạm Nguyên Hà và cộng sự
  31. 31 Tạp chí Khoa học Nghiên cứu Sức khỏe và Phát triển (Tập 04, Số 04-2020) Journal of Health and Development Studies (Vol.04, No.04-2020) Chủ đề (Themes) Nhóm vấn đề (Categories) Mã hóa (Coding) và các nghĩa chính Một cuộc sống khó khăn và tương lai bất định Mong muốn được thay đổi giới tính trên giấy tờ tùy thân (+) Muốn thay ảnh và đổi tên; Muốn được xác nhận là người chuyển giới chỉ cần nội tiết tố; Muốn xã hội chấp nhận; Sống 1 mình quen rồi; Không làm được thẻ ngân hàng; Mình đọc tên nam, nhiều người nhìn mình, người ta thấy ngộ ngộ sao ý Không có lòng tin vào tình yêu và hạnh phúc lứa đôi Đi khách (-) Bạn tình qua đường; Người yêu đi lấy vợ; Trước em cũng chơi ma túy đá (-) Tình một đêm; quen trên mạng, qua Zalo; Không xác định với nhau, quan hệ 1 đêm thôi; Không nghĩ đến tình yêu gì nữa; Thích anh chàng đẹp trai thì vô, ăn bánh trả tiền; Gặp quá nhiều rồi, không có tình yêu; Bám cuộc tình nào khổ cuộc tình đó; Mối quan hệ thoáng qua thôi; Không lấy chồng; Đường tình là đường khổ; Em không có người yêu, chỉ có bạn tình qua đường; Em trải qua nhiều cuộc tình, sợ rồi; Đi khách thôi chứ không có yêu; Đa số em đi khách Trung Quốc; Em quen Hàn Quốc, họ đến với mình vì nhu cầu tình dục; Em thích trai Hà Nội, bên cạnh được ấm áp, yêu thương Khó xin việc làm Công việc không ổn định Đi khách (-) Xin việc 3-4 nơi không được; Nhìn chứng minh thư bảo về đi; Bán hàng qua mạng; Làm ở spa; Nhìn hồ sơ xong họ không nhận, về đi rồi anh/chị sẽ liên lạc sau; Không phù hợp với công việc; Mở quán café; làm ở quán hát; Xin việc khó lắm; Tối đi làm gái, đa số đi với Tây; Không giàu, kiếm đủ trả nợ thôi; Nói là người chuyển giới, người ta nhìn quá trời luôn; Công việc không ổn định; Nhà nước cần bằng cấp; Em đi làm trang điểm; Em đi hát và đi khách; Em đi bán café; Làm lễ tân; Phục vụ (-): Tác động tiêu cực; (+): Tác động tích cực Phạm Nguyên Hà và cộng sự